Hiperdoncija: Zašto se javljaju prekobrojni zubi?

Hiperdoncija predstavlja stanje u kome se u ustima pojavljuje veći broj zuba nego što je uobičajeno.

Dok odrasla osoba normalno ima 32 stalna zuba, a dete 20 mlečnih, kod hiperdoncije se u vilici formiraju jedan ili više prekobrojnih zuba.

Ova pojava nije toliko retka koliko mnogi misle, iako često ostane neprimećena sve do rutinskog stomatološkog pregleda.

Ovaj članak će vas detaljno provesti kroz svet hiperdoncije, od mogućih uzroka i najčešćih simptoma, preko načina postavljanja dijagnoze, pa do savremenih terapijskih opcija koje stomatolozi danas koriste.

Šta je hiperdoncija?

Hiperdoncija je razvojna anomalija pri kojoj se formiraju dodatni zubni zametci. Ovi prekobrojni zubi mogu se pojaviti bilo gde u zubnom luku.

Njihov broj varira, od jednog dodatnog zuba (što je najčešći slučaj) do više njih, a mogu biti raspoređeni simetrično ili asimetrično.

Prema položaju u vilici, stomatolozi prekobrojne zube dele u nekoliko kategorija:

Meziodens je najčešći oblik prekobrojnog zuba. On se pojavljuje između gornjih centralnih sekutića, odnosno između „jedinica“.

Ovaj zub je često manji od normalnih zuba, konusnog oblika, a može biti potpuno izrastao ili, češće, ostati zarobljen ispod desni.

Paramolarni zubi pojavljuju se u predelu pretkutnjaka ili kutnjaka. Obično su smešteni sa obrazne ili jezične strane, između prvog i drugog ili drugog i trećeg kutnjaka. Njihova pojava može značajno da poremeti pravilan raspored ostalih zuba.

Distomolarni zubi (ili „četvrti kutnjaci“) su najređi oblik. Oni izrastaju iza trećih kutnjaka, odnosno iza umnjaka. Zbog svog položaja na samom kraju vilice, često ostaju neprimećeni sve do rendgenskog snimka.

Pored ove podele, hiperdoncija se može javiti i u mlečnoj denticiji, ali je to znatno ređa pojava nego u stalnoj.

Kada se prekobrojni zubi pojave kod dece, oni mogu ozbiljno da poremete pravilan raspored i redosled nicanja stalnih zuba.

Zašto nastaje hiperdoncija?

Tačan uzrok nastanka hiperdoncije još uvek nije u potpunosti razjašnjen. Ipak, naučnici danas smatraju da se radi o kombinaciji genetskih i faktora okoline.

Genetska komponenta igra značajnu ulogu. Prema Butler-Dahlbergovoj teoriji, genetski najnestabilniji zub je onaj koji poslednji niče u svojoj grupi, pa je upravo on najpodložniji razvoju raznih anomalija, uključujući i hiperdonciju.

Takođe, hiperdoncija se češće javlja kod osoba čiji su roditelji takođe imali prekobrojne zube, što ukazuje na naslednu osnovu.

Pored toga, hiperdoncija može biti deo kliničke slike određenih genetskih sindroma. Najpoznatiji su :

Gardnerov sindrom – retko nasledno oboljenje koje, pored prekobrojnih zuba, karakteriše i pojava polipa u debelom crevu i tumora mekog tkiva.

Kleidokranijalna displazija – poremećaj koji utiče na razvoj kostiju lobanje i ključnih kostiju, a često ga prate brojni prekobrojni zubi.

Downov sindrom – kod osoba sa ovim sindromom, hiperdoncija se beleži znatno češće nego u opštoj populaciji.

Rascep usne i nepca – deca sa ovom malformacijom takođe imaju povećan rizik od razvoja prekobrojnih zuba.

Teorija o podeli zametka zuba („splitting theory“) objašnjava da hiperdoncija nastaje kada se jedan zubni zametak podeli na dva ili više delova tokom embrionalnog razvoja.

Ova pojava može biti izazvana i spoljašnjim faktorima, poput infekcija, zračenja ili hormonalnih poremećaja tokom trudnoće.

Možda vas zanima i: Šta je hipodoncija.

Kako prepoznati hiperdonciju?

Mnogi ljudi sa hiperdoncijom godinama žive a da toga nisu ni svesni. Prekobrojni zubi često ne izazivaju nikakve simptome, posebno ako su impaktirani (ostali zarobljeni ispod desni).

Ipak, kada se simptomi pojave, oni mogu biti veoma izraženi. Najčešći znaci i simptomi uključuju :

Nagomilanost zuba – dodatni zubi fizički smanjuju prostor za normalne zube, što dovodi do njihovog pomeranja, okretanja i preklapanja.

Zakasnelo nicanje stalnih zuba – prekobrojni zub može da fizički blokira put normalnom zubu, sprečavajući ga da izbije na vreme.

Zadržavanje mlečnih zuba – zbog prisustva dodatnog zuba, mlečni zub može ostati na svom mestu duže nego što je uobičajeno.

Pojava razmaka između zuba (dijastema) – paradoksalno, ali ponekad prekobrojni zub može da razdvoji susedne zube, stvarajući procep.

Bol i otok u vilici – naročito ako prekobrojni zub pritiska na koren susednog zuba ili izaziva upalu okolnog tkiva.

Ciste i tumori – u retkim, ali ozbiljnim slučajevima, oko impaktiranog prekobrojnog zuba može da se razvije folikularna cista koja razara kost vilice.

Kod dece, hiperdoncija može izazvati posebnu zabrinutost kod roditelja, jer dovodi do vidnih nepravilnosti u razvoju vilice i osmeha. Ponekad se javlja i asimetrija lica ili problemi sa izgovorom pojedinih glasova.

Kako stomatolozi otkrivaju prekobrojne zube?

S obzirom na to da su prekobrojni zubi često impaktirani (nevidljivi golim okom), dijagnoza hiperdoncije se najčešće postavlja rendgenskim snimkom.

Ortopantomogram (Ortopan) je standardna dijagnostička metoda. Ova panorama snimka cele vilice otkriva sve prisutne zube, bez obzira na to da li su izrasli ili još uvek zarobljeni u kosti.

Na ortopan snimku stomatolog može da vidi tačan broj, položaj, oblik i orijentaciju svakog prekobrojnog zuba u odnosu na okolne strukture.

Pored snimanja, stomatolog će uzeti i detaljnu anamnezu, uključujući podatke o porodičnoj istoriji sličnih anomalija.

Ranije otkrivanje hiperdoncije, idealno još u detinjstvu, omogućava pravovremenu intervenciju i sprečava ozbiljnije komplikacije u kasnijem životu.

Terapijske opcije

Lečenje hiperdoncije nije uvek neophodno. Ako je prekobrojni zub potpuno asimptomatski, ne smeta pri žvakanju i ne ugrožava susedne zube, stomatolog može preporučiti samo redovno praćenje uz periodične rendgenske snimke.

Međutim, u većini slučajeva, prekobrojni zubi se ipak uklanjaju. Hirurško vađenje (ekstrakcija) je najčešći terapijski postupak.

Vađenje prekobrojnog zuba obavlja se u lokalnoj anesteziji. Ako je zub impaktiran, hirurg mora da napravi rez u desni, otkrije zub i često ga secira na delove kako bi ga izvadio bez oštećenja okolnih struktura.

Ortodontska terapija (proteza) često prati hirurško vađenje. Nakon što hirurg ukloni prekobrojni zub, ortodont postavlja protezu kako bi ispravio raspored preostalih zuba i zatvorio eventualne razmake.

Ponekad se proteza postavlja i pre vađenja, kako bi se stvorio dovoljno prostora za novi zub ili pripremio teren za hirurški zahvat.

U retkim slučajevima, kada prekobrojni zub ima pravilan oblik i ne smeta okolnim zubima, a u ustima postoji prostor za njega, stomatolog može odlučiti da ga zadrži i uključi u zubni niz.

Ova odluka se donosi individualno, na osnovu kliničke slike i ortodontske procene.

Zaključak

Hiperdoncija, odnosno pojava prekobrojnih zuba, nije retka koliko mnogi misle. Iako često ne izaziva simptome, ovo stanje može ozbiljno da poremeti razvoj i raspored vašeg zubala, naročito kod dece. Zato je rano otkrivanje od ključne važnosti.

Najčešći oblik prekobrojnog zuba je meziodens, koji se pojavljuje između gornjih centralnih sekutića. On može da izazove nagomilanost zuba, zakasnelo nicanje stalnih zuba ili čak stvaranje razmaka.

Pored toga, u retkim slučajevima, oko impaktiranog prekobrojnog zuba može da se razvije cista koja razara kost vilice.

Terapija hiperdoncije najčešće podrazumeva vađenje zuba, često praćeno ortodontskom terapijom protezom.

Iako zvuči zastrašujuće, savremena stomatologija danas raspolaže svim potrebnim alatima i tehnikama da ovaj problem reši efikasno i uz minimalnu nelagodnost.